Διατήρηση της γλώσσας
Κάθε μέρα που περνάει χάνονται δεκάδες γλωσσες και διάλεκτοι. Αυτή είναι μια πραγματικότητα που κανείς δε μπορεί να την αρνηθεί. Κοιτούσα πριν από λίγο τις προσπάθειες κάποιων ατόμων να στηρίξουν τη δημιουργία μιας Ποντιακής Wikipedia, την ώρα που αντίστοιχες προσπάθειες για δημιουργία αρχαιοελληνικής και καθαρεύουσας(?) δεν μπόρεσαν να στηρίξουν την χρησιμότητα της ύπαρξης τους, εφόσον δεν υπάρχει κόσμος που να τις χρησιμοποιεί ως γλώσσες.
Ταυτόχρονα σκεφτόμουν πόσο χρήσιμο θα ήταν, να υπήρχε ένα παρόμοιο project που θα μπορούσε να στηρίξει όλες τις διαλέκτους και τα γλωσσικά ιδιώματα που υπάρχουν στην Ελλάδα.
Δεδομένου ότι οι περισσότερες από αυτές χρησιμοποιούνται μόνο προφορικά, η δυσκολία διατήρησης τους είναι ακόμη μεγαλύτερη σε μια εποχή όπου οι νεώτερες γενιές χρησιμοποιούν την νεοελληνική. Η δημιουργία ενός τέτοιου project, ίσως είναι αναγκαία αν θέλουμε να σώσουμε όλον αυτόν τον γλωσσικό πλούτο. Θα μπορούσε άνετα να στηριχτεί με μια open source wiki πλατφόρμα και να ζητηθεί η αφιλοκερδής βοήθεια των εκατοντάδων (μη πω χιλιάδων) πολιτιστικών συλλόγων που υπάρχουν σήμερα στη χώρα. Φαντάζομαι πως θα βρεθούν άνθρωποι που θα θελήσουν να στηρίξουν μια τέτοια προσπάθεια με χαρά.
Δημοσιεύτηκε από τη magica | Κατηγορία: Γενικά
10 σχόλια στο “Διατήρηση της γλώσσας”
karpidis
Πάντως η ποντιακή μιλιέται ακόμα στον Πόντο
magica
karpidis ρίξε μια ματιά και στην προηγούμενη δημοσίευση μου που είναι σχετική με αυτό που λες
karpidis
Τώρα το κοιτούσα. Είδες που κάνει κακό καμιά φορά το feed ; Τα διαβάζεις ανάποδα…
magica
το κατάλαβα, γι’ αυτό σου έδειξα το link
coolplatanos
Αυτό που συχνά οδηγεί στο να επικρατεί μία γλώσσα και να χάνονται άλλες (πέρα και από “ειδικά” συμφέροντα κάποιες φορές) είναι κατά κανόνα η αναγκαιότητα συνεννόησης για τις συναλλαγές. Π.χ. στην πρώτη περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας επικρατούν σε σημαντικό βαθμό τα λατινικά. Οταν χωρίζεται σε δυτική και ανατολική σαν γλώσσα συναλλαγών σταδιακά επικρατεί η ελληνική στην ανατολική εφόσον ο κυρίαρχος πληθυσμός μιλάει την ελληνική. Σήμερα κοντεύει να κυριαρχήσει παντού η αγγλική λόγω της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας και των κρατών που κυριαρχούν στο παιχνίδι αυτό. Δεν ξέρω αν κάποια στιγμή φτάσει η Κίνα να γίνει κυρίαρχη του παιχνιδιού αν θα φτάσει και η κινέζικη γλώσσα να μιλιέται σε παγκόσμιο επίπεδο. Πάντως ήδη όλο και ξεφυτρώνουν δάσκαλοι και μαθήματα κινέζικης γλώσσας.
Ομως πράγματι για κάθε γλώσσα που χάνεται χάνεται και ένα κομμάτι από τον πλούτο της ανθρωπότητας. Η νοοτροπία για κυριαρχία φτάνει στο σημείο να δημιουργεί μονοείδη και ίσως φτάνουμε σε κίνδυνο “θανάτου” της ανθρωπότητας της ίδιας αν γίνει μόνο ένας ο κυρίαρχος. Δεν ξέρω πώς να το διατυπώσω καλύτερα, αλλά νομίζω μοιάζει με την βλακεία π.χ. που είχαν κάνει στη γεωργία της Ινδίας που έπεισαν τους παραγωγούς να χρησιμοποιούν μόνο ένα είδος από τις ποικιλίες ρυζιού ανθεκτικό τάχα μου σε πολλά είδη εντόμων. Αποτέλεσμα; Οταν κάποιο έντομο πρόσβαλε το “απρόσβλητο” ρύζι η καταστροφή ήταν ολική. Η φύση παρείχε στους Ινδούς 2.000 διαφορετικές ποικιλίες ρυζιού για να εναλλάσσονται και να “ξεφεύγουν” από τα αντίστοιχα διαφορετικά έντομα - “εχθρούς”. Δεν ξέρω αν τα λέω σωστά. Εσύ magica που τα ψάχνεις και περισσότερο τα θέματα αυτά θα τα ξέρεις πιθανόν. Φαίνεται να είναι άσχετος ο συσχετισμός με τα θέματα γλώσσας, αλλά δεν νομίζω ότι είναι. Η γλωσσική ποικιλότητα είναι η αντίστοιχη ποικιλότητα οπτικών διαφορετικών πολιτισμών πάνω στην πραγματικότητα της ζωής. Οσο πιο πολλές διαφορετικές οπτικές υπάρχουν τόσο πιο “ανθεκτικό” είναι το ανθρώπινο είδος ή μία συγκεκριμένη κοινωνία - έθνος. Η νοοτροπία που δημιουργήθηκε όταν άρχισε να χτίζεται το αστικό έθνος - κράτος ήταν η ομογενοποίηση του πληθυσμού για να μπορεί να ισχυροποιείται το έθνος - κράτος έτσι επικράτησε να μιλιέται μία και μόνο “επίσημη” γλώσσα και προσπάθεια αφανισμού των υπολοίπων. Ετσι ουσιαστικά απαγορευόταν η χρήση και διδασκαλία των διαλέκτων στην εκπαίδευση και στα μέσα ενημέρωσης. Εχει γραφτεί και ένα έργο θεατρικό σχετικό που διακωμωδούσε την ασυννοησία μεταξύ των Ελλήνων λόγω των πολλών διαφορετικών διαλέκτων, αλλά παράλληλα έδειχνε και την ποικιλότητα τους. Είναι η Βαβυλωνία του Βυζάντιου. Στην Αμερική που έχει δημιουργήσει Τράπεζα με τις ποικιλότητες των σπόρων που “κλέβει” από διάφορες περιοχές πιθανόν και για να τις εμπορεύεται όταν θα έχει καταφέρει να εκλείψουν από παντού… έχει δημιουργηθεί και ένα project, δεν θυμάμαι τώρα το όνομα θα το ψάξω όμως κάποια στιγμή να στο πω, που συμμετέχουν και Ελληνες και καταγράφεται όλος ο πλούτος της ελληνικής γλώσσας. Δεν θυμάμαι να είχα ακούσει αν ασχολείται και με τις διαλέκτους. Σίγουρα ασχολείται πάντως με την αρχαία ελληνική που είναι και αφετηρία των πολλών διαλέκτων. Π.χ. η Κυπριακή νομίζω θεωρούν ότι προέρχεται από τα αρχαία ελληνικά της Αρκαδίας διότι έχει κάποιες ιδιαίτερες λέξεις της περιοχής. Δεν τα ξέρω καλά, σου δίνω απλά ερεθίσματα. Απαγορεύσεις και διωγμούς δεν έχει δεχθεί μόνο η ελληνική γλώσσα, αλλά και όλες οι άλλες γλώσσες που μιλούνταν εδώ προκειμένου να επικρατήσει η “επίσημη” ελληνική. Π.χ. σε αρκετές περιοχές και αρκετοί ήρωες της ελληνικής επανάστασης του ‘21 μιλούσαν και τα αρβανίτικα. Οχι τα σημερινά αλβανικά, αλλά τα αρβανίτικα που ήταν αναγκαία για να συννενοούνται με ομάδες αρβανιτών που πολεμούσαν άλλοτε με το πλευρό των Τούρκων και άλλοτε με το πλευρό των Ελλήνων, είτε οι ίδιες είτε διαφορετικές ομάδες. Στην περιοχή μου όπως και σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας ήταν μία προφορική γλώσσα, όχι γραπτή. Κάποιος αρβανίτης μπορεί στοιχειωδώς να συνεννοηθεί με έναν Αλβανό, αλλά επειδή η γλώσσα εδώ ήταν προφορική δεν είχε την εξέλιξη που είχε η Αλβανική η οποία έχει προσθέσει πολλές λατινογενείς λέξεις. Θυμάμαι λοιπόν βιβλίο του αδελφού του πατέρα μου με την ιστορία της μικρής Θεσσαλονίκης που ο δάσκαλος την τιμώρησε επειδή τόλμησε να πει μία αρβανίτικη λέξη μέσα στην τάξη. Τότε, για το ακόμα νεοσύστατο ελληνικό κράτος και τη ρευστή κατάσταση στα Βαλκάνια υπήρχε ο φόβος των βλέψεων για εδάφη οπότε έπρεπε αυτή η γλώσσα να αφανισθεί, εξού και το διδακτικό κείμενο του αναγνωστικού του Γυμνασίου του θείου μου με τη μικρή Θεσσαλονίκη που απαγορευόταν να τολμήσει να πει αρβανίτικη λέξη στην τάξη. Είναι κρίμα που το θειό μου τον έπιασε η τρέλλα όταν τελείωσε τη σχολή ευελπίδων και έκαψε όλα τα βιβλία του στον κήπο μας. Το συγκεκριμένο αναγνωστικό είχε σωθεί μέχρι κάποια στιγμή και είχα διαβάσει το ανάγνωσμα που αναφέρω, μετά δεν ξέρω τι το έκαναν, αλλά αν κάποιος ψάξει αναγνωστικά Γυμνασίου περίπου του 1950 κάτι θα μπορέσει να το βρει αν υπάρχει. Πρέπει να ήταν της Ε’ αν δεν κάνω λάθος του παλιού εξατάξιου Γυμνασίου. Ανάλογα απαγορεύονταν και όλες οι άλλες διάλεκτοι ή για την ακρίβεια και πάλι εκδοχές γλώσσας της ελληνικής από την επίσημη εκπαίδευση στο όνομα της “καθαρότητας” και της ενότητας του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Ανάλογη πολιτική ακολούθησαν όλα τα εθνικά κράτη εννοείται και παράλληλα με την επικράτηση μίας ενιαίας γλώσσας για τις οικονομικές συναλλαγές οδηγείται στον αφανισμό όλος ο υπόλοιπος γλωσσικός πλούτος. Κανονικά για μένα θα έπρεπε να είχαν επιτρέψει τα δελτία ειδήσεων π.χ. να εκφωνούνται σε όλες τις ελληνικές διαλέκτους και να διδάσκονται και στο σχολείο έστω και αν ήταν γλώσσες που δεν χρησιμοποιούνται στις ευρύτερες συναλλαγές. Διδασκόμασταν λατινικά στα κλασικά τμήματα του Γυμνασίου που ήταν επίσης νεκρή γλώσσα και όχι δική μας, αλλά υποτίθεται ότι αυτό βοηθούσε στο ότι η νομική κυρίως και συχνά και ιατρική ορολογία περιείχε πάρα πολλούς λατινικούς όρους. Ομως και τα ποντιακά περιέχουν σωσμένες αρχαιοελληνικές λέξεις από όσο γνωρίζω, όπως και τα κυπριακά. Αν θέλαμε να λέμε ότι έχουμε δημοκρατία όλες οι διάλεκτοι θα έπρεπε να διδάσκονται και να επιτρέπεται η εκφώνηση ειδήσεων σε αυτές. Ετσι τουλάχιστον θα διατηρούνταν ζωντανές. Λόγοι όμως πρακτικότητας, φοβίες, απειλές, συμφέροντα κλπ οδηγούν σε αφανισμό πολλών γλωσσών και διαλέκτων. Δεν ξέρω αν μπορούμε να τις σώσουμε, ή απλά να τις διατηρήσουμε στο “μουσείο” καταγράφοντας τες. Πάντως νομίζω επιμέρους προσπάθειες σίγουρα υπάρχουν, αλλά όχι εντός διαδικτύου πάντα. Δεν βρήκα ένα μικρό ποστ που είχα κάνει όπου έλεγε κάθε κάποιο διάστημα πόσες γλώσσες σε παγκόσμιο επίπεδο σβήνουν από το χάρτη. Δεν ξέρω αν αυτό είναι για καλό ή για κακό αν σκεφτώ τις οικολογικές αναλογίες. Διότι από τη μία μπορεί τα αγγλικά π.χ. να μας βοηθούν αυτή τη στιγμή να κινούμαστε και να επικοινωνούμε στο διαδίκτυο και να μοιάζει ένα μεγάλο χωριό, από την άλλη όμως αυτή η ευκολία και η “πρόοδος” περιέχει μέσα της και την αντίφαση του αφανισμού της τεράστιας γλωσσικής ποικιλότητας. Ουφ! Σταματάω, σεντόνι φαντάζομαι θα βγει.
ο δείμος του πολίτη
Το πρόβλημα διατήρησης ή όχι μιας γλώσσας είναι ζήτημα περισσότερο επιβίωσης της φυλής -πολιτιστικά και βιολογικά- και λιγότερο της γραπτής της παράδοσης. Οι περισσότερες γλώσσες χάνονται επειδή ακριβώς διαλύονται ή πεθαίνουν οι φυλές (εμφύλιοι πόλεμοι με το δάχτυλο Μεγάλων Δυνάμεων, μετοικήσεις λόγω αλλοιώσεις του περιβάλλοντος, φυσικές καταστροφές κτλ). Παράλληλα, τίθεται το ζήτημα ότι οι διάλεκτοι όχι απλά δε διδάσκονται, αλλά συχνότατα απαγορεύονται από τις αρχές προς όφελος των εθνικών ή των κατακτητικών γλωσσών.
coolplatanos
δείμο του πολίτη, ναι, κάτι ανάλογο είπα και εγώ… Σημειώνω εδώ σύνδεσμο για το project αυτό που είπα εξ Αμερικής, αλλά που αφορά τη γραπτή ελληνική γλώσσα σε διάφορες εκδοχές και όχι τις προφορικές διαλέκτους.
coolplatanos
δείμο με αυτό πάντως που λες τίθεται θέμα πόσες διαφορετικές φυλές είναι οι Ελληνες
που απαρτίζουν το ελληνικό έθνος - κράτος. Διαφορετική φυλή οι Πόντιοι, οι Κρήτες, οι μακεδόνες, οι ρουμελιώτες ή στερεοελλαδίτες, οι ηπειρώτες, οι επτανήσιοι, οι πελοποννήσιοι, κατόπιν αν πας σε επιμέρους φυλές περιοχών είναι σαν να μιλάς για αρκάδες, σπαρτιάτες, αθηναίους, νησιώτες κατά περιοχές επίσης. Μεγάλη φυλετική ποικιλία λιγότερο ή περισσότερο φανερή. Ε, εκεί ήταν και το θέμα που έμπαινε με τη δημιουργία του εθνικού κράτους, όχι μόνο του ελληνικού. Στο να μιλιέται μία κοινή γλώσσα και να δημιουργείται μία ενιαία πολιτιτιστική παράδοση για να στηρίζεται η ύπαρξη του. Η Βρετανία αντίστοιχα έχει από όσο ξέρω τους Σκωτσέζους και τις νορμανδικές φυλές που αποίκισαν την περιοχή, καθώς και τους Κέλτες που ήταν απλωμένοι σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης και αφανίσθηκαν ουσιαστικά. Αντίστοιχα Ισπανία, Γαλλία έχει τους βάσκους. Στο βέλγιο υπάρχει το θέμα γαλλόφωνων και Φλαμανδών, η Ελβετία ή η Αυστρία μου φαίνεται επίσης έχει τέτοιο γλωσσικό θέμα. Δεν υπάρχει περιοχή που να μην έχει φυλετικό ανακάτεμα, αφού κάποτε δεν υπήρχαν εθνικά κράτη, αλλά πόλεις - κράτοι και ακόμα παλαιότερα καθαρή φυλετική οργάνωση. Τώρα πια δύσκολο να μιλάς για φυλετικά καθαρές ομάδες με τις προσμίξεις που έχουν γίνει. Στο παγκόσμιο παζλ όμως διατηρούνται κατά περιοχές φυλετικές ομάδες με έντονη ιδιαιτερότητα ανάλογα με τη συνοχή και την οικονομική τους προσαρμογή ή αναγκαιότητα. Ισως όμως και να μην έχω δίκιο ως προς την αναλογία οικολογίας και ανθρώπινων κοινωνιών. Διότι κοινωνικά φαίνεται να αποδεικνύεται πως ανθεκτικότερο είδος είναι αυτό που δέχεται όλες τις προσμίξεις και τις αφομοιώνει και δημιουργεί νέα ενότητα με κοινά στοιχεία πέρα από τα φυλετικά, ενώ αντίθετα η φυλετική καθαρότητα μοιάζει να υποχωρεί. Δεν έχω στατιστικά στοιχεία αλλά χοντρικά το λέω σκεπτόμενη διάφορες χώρες. Δεν ξέρω αν αυτό είναι για καλό ή για κακό. Αλλά με βάση τη θεωρία της εξέλιξης επιβιώνει το είδος που προσαρμόζεται και αφομοιώνει αλλαγές που υφίσταται προσαρμοζόμενο στο νέο περιβάλλον και όχι τα είδη που αδυνατούν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Ομως δεν είναι εύκολο χωρίς συγκεκριμένη εργασία με στοιχεία να ξέρει κανείς τι ισχύει ακριβώς, αλλά μόνο χοντρικά μπορεί να βγάλει συμπεράσματα με βάση τα στοιχεία που είναι ευρύτερα γνωστά και οφθαλμοφανή.
magica
@coolplatanos το παράδειγμα με το ρύζι των ινδών έχει να κάνει γενικά με την ποικιλότητα. Πιο κοντινό παράδειγμα μπορείς να δεις στην προσβολή των δασών πεύκης από την πυτιοκάμπια και τους λόγους για τους οποίους είναι προτιμότερα τα μεικτά δάση.
Προσωπικά δε ξέρω αν θα ήταν χρήσιμο το να υπήρχαν δελτία ειδήσεων σε διαλέκτους, είναι αρκετά τραβηγμένο μάλλον και θα σκεκόταν εμπόδιο πιστεύω στην μεταξύ μας συννενόηση και ανάπτυξη. Σκέψου πόσες ρατσιστικές καταστάσεις αντιμετωπίζουν πολλές φορές άτομα από χωριά λόγω κάποιας ιδιαίτερότητας στον τρόπο ομιλίας κλπ.
Βασικά λέω ναι στη διατήρηση αλλά όχι στην “επίσημη” προώθηση τους, γιατί θα γίνουμε ο πύργος της βαβέλ στο τέλος. Φυσικά λέω όχι και στις απαγορεύσεις, είναι διαφορετικό το να μην προωθείς κάτι από το να το απαγορεύεις.
Σε προσωπικό επίπεδο καταλαβαίνω ως ένα σημείο ποντιακά εξαιτίας της μητέρας μου, παρόλο που δε τα μιλάω. Από παιδί την απέστρεπα στο να μιλάει ποντιακά για να είμαι ειλικρινής. Όταν ζούσα στο Νυμφαίο πάλι και άκουγα τις μεγαλύτερες γενιές να μιλάνε βλάχικα δεν καταλάβαινα λέξη. Ε δε μπορώ να πω ότι ήταν και η καλύτερη μου…
Θέλω να πω, ότι η προώθηση των διαλέκτων θα μας κρατούσε πίσω μια και δε θα μπορούσαμε να συννενοηθούμε μεταξύ μας. Αυτό φυσικά δε σημαίνει κι ότι θα πρέπει να τις αφήσουμε να εξαφανιστούν. Δε ξέρω αν μπορείς να με καταλάβεις, ελπίζω πως μπορείς
Τέλος να προσθέσω πως όμοιος τον όμοιο γνωρίζει. Με τη λογική αυτή, η μητέρα μου μπορεί σε χρόνο dt να καταλάβει αν κάποιος τους τελευταίους μετανάστες είναι ρώσσος ή ελληνοπόντιος όπως και οι βλάχοι του Νυμφαίου ξεχώριζαν με τη μία τους Αλβανούς από τους Έλληνες.
Οι υπόλοιποι δε καταλαβαίνουμε τίποτα
coolplatanos
Ναι, κατανοώ τι λες. Οντως θα γινόταν βαβέλ, αλλά διαφορετικά δεν διατηρούνται παρά αναγκαστικά μόνο μουσειακά μόλις εκλείψουν όσοι τις χρησιμοποιούν ακόμα σαν προφορική ομιλία. Επιπλέον δεν εμπλουτίζονται με σύγχρονες λέξεις που αναγκαστικά είναι στη νέα ελληνική, αλλά καταλαβαίνω την πρακτικότητα της χρήσης κοινής γλώσσας και ουσιαστικά προσπάθησα να αναδείξω με άλλα λόγια αυτή την αναγκαιότητα εντέλει για κοινή γλώσσα που λες κι εσύ, έστω και αν αφανίζει πολλές διαλέκτους. Στη Βαβυλωνία ο Βυζάντιος αυτή τη βαβέλ αναδείκνυε σατυρικά.
Trackbacks
Link for trackback: